Een nieuw woordenboek voor een uniek dialect

Het ‘Mééls Woordeboe:k’ is inmiddels alweer 28 jaar oud. Hoog tijd volgens Stichting Pròt mèr Mééls en heemkundevereniging Medelo om een nieuwe versie te maken. De schrijver van de eerste versie, Herman Crompvoets, werd bereid gevonden zich weer over het speciale dialect te buigen en hij kreeg dit keer hulp van Jan Daems en Piet Oomen. Het ‘Nééj Mééls Woordeboe:k’ wordt in november gepresenteerd, maar is nu al voor te bestellen.

Het nieuwe woordenboek wordt ongeveer dubbel zo dik als de eerste versie. Een kleine vijfduizend woorden met beschrijving zijn opgenomen in het boek waarvan de tekst inmiddels klaar is. Dat is inclusief alle woorden die in de versie van 1991 stonden. “Dat was één van de voorwaarden die we gesteld hebben”, vertelt Crompvoets. Samen met Jan Daems en Piet Oomen verdiepte hij zich wederom in het Meijelse dialect en pikte de woorden eruit die volgens hem in aanmerking komen voor het woordenboek.
Ieder jaar nog aanvragen
Het idee voor een nieuw woordenboek zoemde al langer rond bij de heemkundevereniging van Meijel. “Het eerste boek is allang uitverkocht en toch kwamen er nog elk jaar vragen binnen of het nog te verkrijgen was”, vertelt Crompvoets. “Toen Stichting Pròt mèr Mééls met het idee kwam, kwam dat dus eigenlijk mooi uit.” Die stichting werd drie jaar geleden opgericht met het doel het Meijelse dialect in stand te houden.
Peter Daniëls, voorzitter van de stichting, en Jeroen Schriks, bestuurslid, vertellen dat ze het belangrijk vinden dat het dialect behouden blijft. “Het is een stukje cultuur en de kennis hoe het allemaal zit, is juist aanwezig bij de generatie van Herman en Jan”, vertelt Schriks. “Het zou eeuwig zonde zijn als die kennis verloren gaat. We zijn ze dan ook heel veel dank verschuldigd voor het monnikenwerk dat zij verricht hebben.”
Niet zomaar alle woorden kwamen in aanmerkingen voor een plekje in het boek. Zo is het alleen ‘vermeijelsen’ van een woord niet genoeg voor een plekje. “Computermuis wordt in het Meijels kómpjoe:termeusj”, vertelt Daems. “Dat is dus niet echt Meijels. Maar schenksiroop is ‘sjutkrutj’ en dat vonden we dan wel weer origineel genoeg voor een plekje.” Jan vindt het belangrijk dat het dialect niet verloren gaat. “Nog maar zo’n 12 procent van de jongeren in Meijel krijgt het dialect van huis uit mee. Dat zijn er maar weinig op een bevolking van zesduizend.”
Verschil tussen ‘bóm’ en ‘bòm’
Dat het Meijels een uniek dialect is, blijkt wel uit de interpunctie en het accentgebruik. Zo zijn een ‘bóm’ (bom) en een ‘bòm’ (boom) heel andere dingen. En ook ‘buu:k’ (boeken) en ‘buuk’ (buik) verschillen als dag en nacht. Ook de dubbele punt in ‘woordeboe:k’ is belangrijk. “De oe-klank is in het Meijels iets langer”, aldus Crompvoets. Het bijzonder dialect komt volgens de twee auteurs door de ligging van Meijel. “We liggen hier precies tussen zeer verschillende dialecten in. Kijk naar het Ospelse, het Heldense en het Astense dialect. Het Meijels heeft een beetje van allemaal, maar lijkt op geen enkele. De geïsoleerde ligging in het verleden heeft een unieke taal opgeleverd.”
Het nieuwe woordenboek is bedoeld als handvat naar alle Meijelse mensen toe die iets in het ‘Mééls’ willen schrijven of zeggen. Om ook de jeugd te betrekken, komt er een digitale versie van het woordenboek en een app. “Zo kunnen we de woordenlijst constant aan blijven vullen”, aldus de initiatiefnemers. “We willen de jeugd enthousiast maken en hopelijk leren ze zo wat meer over ons dialect.” Daems: “We hebben niet de illusie dat meer mensen het dialect gaan spreken door het nieuwe woordenboek, maar het kan wel als leidraad gebruikt gaan worden én het zorgt ervoor dat de originele Meijelse taal niet verloren gaat.”
Inschrijven voor het boek, dat in november officieel wordt gepresenteerd, kan bij VVV Peelpunt Meijel of door te mailen naar
info@protmermeels.nl