‘Hier woonde Judith die door een wolf is verorberd’

Mensen kennen de wolf alleen uit sprookjes en mens en wolf leven al eeuwenlang zij aan zij. Zelden wordt een mens aangevallen of gedood. Zo stellen natuurorganisaties die zich opmaken voor de terugkeer van de wolf. Volgens Ton van Reen uit Maasbree is de angst voor wolven wel degelijk terecht. In het verleden hebben wolven tal van kinderen verscheurd. Met een bus gaat hij op wolventocht en wijst de plekken aan. HALLO gaat alvast met hem op pad.

‘Op heden de 27 augustus 1810, omtrent 9 uhren ‘s avonts compareerden voor ons burgemeester Hendrix, Hendrick de Bruijn en Martinus van Lier, ackerlieden woonagtig op den uijthoeck genaemt Bieringen, dewelke ons ter kennis brengen dat omtrent 8 uhren van desen avond eenen Wolf sig vertoont heeft op hunnen uijthoeck den welke sagtjens sluijpende voorbij het huijs van het echtpaar Peter Geraets en Hendrine Wilms, ontmoet op de Landstraat aldaar de twee dogters, de eene met naeme Maria, oud 10 Jaeren, en de andere genaemt Judith, oud 3 jaeren 11 maanden 10 daegen komende van het veld met eenen Krujwaegen gelaeden met fourage. Dit laetste Kind met name Judith wordt aangerand van het Wild dier en in presentatie van sijne Suster Maria Weggeruckt en gesleept tot in de heijde, alwaer het vreedsaem dier sig bemeestert van de Buijt en het onosel Kindt geheerlijck verscheurt’.
Bron: het Register der Proces verbalen van de gemeente Helden. Alleen al in de jaren 1810 en 1811 zijn er in het toenmalige arrondissement Roermond maar liefst 15 kinderen opgegeten door wolven, weet Ton van Reen uit Maasbree. Bij dit gebied hoorde destijds ook de een groot deel van Peel en Maas, plus een deel van Duitsland.
Als schrijver is Ton bekend met het doorgronden van archieven en het achterhalen van de geschiedenis. Daags nadat de wolf de kleine Judith had verschalkt, zo vertelt Ton, werd er een grootse drijfjacht georganiseerd waarbij de ingewanden van het kind werden teruggevonden. Op 2 september werd in bij Panningen een wolf gezien met een kinderhoofd in zijn bek.
Ton is nog lang niet klaar met zijn wolvenverhalen. En het overzicht krijgt hij nooit compleet. “Veertig procent van de bevolking was helemaal niet geregistreerd. Dat waren landlopers die op de hielen werden gezeten door armenjagers van de gemeente. En Egyptenaeren of Heidens, die later zigeuners werden genoemd. De huidige Roma en Sinti.”

Gemakkelijk hapje
Veel plekken van destijds heeft hij wel al weten te achterhalen. Hij rijdt rechtstreeks naar het huis waar destijds de familie Geraets woonde. Het ligt op de Kievit, in het toenmalige gehucht Marais waar nu de Marisbaan en de Marisveldweg nog naar genoemd zijn.
“Marais is Frans voor Moeras. In de Franse tijd waren hier allemaal moerassen.” We rijden achter Panningen langs richting Kessel. De weilanden en akkerlanden zijn tegenwoordig geëgaliseerd en goed ontwaterd. Duidelijk is te zien dat de weg een stuk hoger ligt. Nog tot in de twintigste eeuw kon je amper van de weg af. “Wolven zijn slim”, vertelt Ton. “Ze gaan gewoon langs de weg op de loer liggen tot er een hapje voorbij komt.”
Kleine kinderen vormden maar al te vaak een gemakkelijk hapje. Vooral voor de oude, versleten exemplaren die uit een roedel verstoten werden. “Een volwassene, maar ook een schaap of een geit, spartelt tegen. Een kind doet amper iets terug”, weet Ton. “En voor een wolf met versleten tanden is een kind lekker mals.”
In Kessel-Eik werd Jan Nijsen, 7 jaar en 4 maanden oud, door een wolf gegrepen op 23 augustus 1810 rond 12.00 uur. Veel meer is er niet over bekend. We rijden naar Kessel Donk. Een gehucht dat nu nog de aanblik biedt van hoe het er destijds uitzag. Een laaggelegen gazon in de voortuin van een boerderij was destijds een poel. Nu nog staan de woningen hier rondom opgesteld, zoals in de achttiende en negentiende eeuw. Het was 26 juli 1811 toen Servaas Pluym, 4,5 jaar oud, vanuit het gehucht werd weggesleept, naar de bossen achter de schans.

De reis gaat verder richting het zuiden. Naar Beesel waar Ton nog twee plekken kan aanwijzen waar kinderen zijn geroofd. En de plek die destijds geliefd was bij wolven: de galg van Beesel. Deze lag slechts 100 meter van de galg van Swalmen. En nog eens 800 meter verderop lag de galg van Bracht, dat tegenwoordig in Duitsland ligt. “In feite werden wolven hier gevoerd met mensenvlees.”

Wolvenbustoer
Clio Travel organiseert op 24 november een wolvenbustoer met Ton van Reen langs tien plekken waar kinderen door wolven zijn meegenomen. Deelnemers krijgen een inkijkje in de archieven tijdens de tocht langs Beringe, Kessel en Kessel-Eik, Beesel, Posterholt, Elmpt, Rödgen, Merbeck, Niederkrüchten-Silverbeek en Brüggen.
De tocht voert door mooie natuur en langs historische plekken, zoals grafheuvels, min of meer verdwenen mottekastelen en landweren. Voor meer info zie: www.cliotravel

Tekst en beeld: Marc van der Sterren