Wat schuilt er achter de carnavalsnamen?

De Dörper Kuus en de Beringse Kuus. Een greep uit de selectie van carnavalsverenigingen uit Peel en Maas. Voor de meeste 'vastelaovesfans' is het geen probleem om te weten welke naam bij welk dorp hoort. Maar wat schuilt er eigenlijk achter die naam? Wie heeft het ooit verzonnen? Voor diegene die het nog niet wisten ging HALLO op onderzoek uit.

Carnavalsvereniging De Dörper Kuus Helden

Waar de naam 'kuus' precies vandaan komt, is niet helemaal duidelijk. Maar de Dörper vastelaovendvierders weten direct dat het nu over de scepter van zijne doorluchtige hoogheid gaat waarnaar de vereniging is vernoemd. Buiten 'het Kuuzeriek' wordt de 'kuus' al snel in verband gebracht met het varken. Niet heel raar, want een biggetje wordt wel 'un kuuske' genoemd. Ook in Brabant is de betekenis van 'kuus' in een bepaald gedeelte een varken, maar in een ander deel van Brabant betekent het een kalf. ’t Woordebook van Helje geeft als betekenis van 'kuus': knots, wandelstok van zwaar formaat, ter verdediging, stok om de diepte van turflaag te peilen, scheldnaam voor de Heldenaren en naam van carnavalsvereniging in Helden.
De vereniging zegt dat aan de hand van een artikel over 'De Kuus' wordt gedacht dat het verwant is aan het oud Noorse 'koddi', dat kussens betekent. Daarom wordt er gedacht aan iets met een ronde vorm: een stok met een rond bovenstuk bijvoorbeeld. Een verhaal uit het begin van de 14e eeuw beschrijft dat pioniers aan de rand van de Peel met een stok in de grond porden om te zien of zij daar konden lopen, die stok was een 'kuus'. Maar aan dit verhaal wordt getwijfeld. Meer voor de hand liggend is dat de stok met dik rond bovenstuk vroeger werd gebruikt om zuurkool aan te stampen of om varkensvoer tot brij te maken. In Gelderland en Overijssel kende men in de vorige eeuw het woord 'kuis', dat knuppel of knots betekende. Maar de naam kan ook uit het oud Heldens komen waar 'kuus' ook grote, sterke man betekent: 'wat unne kuus'. In een artikel uit een Venloosche weekblad vinden we voor het eerst de naam 'kuus' verbonden aan een carnavalsvereniging terug. In dit artikel wordt de grote optocht van de 'Heldensche Kuzen' op carnavalsmaandag 1885 aangekondigd. De bonte stoet trekt van de Noordervaart in Beringe door Panningen naar Helden Dorp. Dit verklaart misschien ook waarom de carnavalsverenigingen van Beringe en Panningen ook aan de naam Kuus komen.

Carnavalsvereniging de Beringse Kuus Beringe

Officieel opgericht in 1963, maar voor die tijd was er al een samenwerkingsverband met de Dörper Kuus en de Kuus oeht Kepèl. Jaarlijks trok er de beginjaren al een gezamenlijke optocht door de straten van de drie Heldense kerkdorpen, oftewel van Dörp nao Beringe. Maar Beringe wilde, net zoals andere dorpen, haar eigen carnavalsvereniging. Vanaf 1963 ging Beringe apart aan de slag onder de naam carnavalsvereniging De Beringse Kuus. Volgens de carnavalsvereniging werd de naam in het verleden weleens gebruikt als varken, koes of kuus, maar is dit niet de echte waarheid. Zijdelings heeft het wel met een varken te maken, want de officiële naam van de 'kuus' is eigenlijk een knuppel die vroeger gebruikt werd om het voer van de varkens door te roeren (dat wil zeggen het meel met `t toegevoegde water), wat in de voerbak werd gestopt, goed door mekaar te roeren, zodat de varkens lekker konden slurpen.


Maar ook in Beringe is het duidelijk dat de 'kuus' verwijst naar de scepter van de prins. Timmerman Giel Kessels was in de beginjaren verantwoordelijk om de 'kuus' op te waarderen en er goed uit te laten zien. De prins moet heel zuinig met de 'kuus' omgaan. Dit betekent: niet verliezen of stuk slaan. Het is weleens gebeurd dat de 'kuus' bij een bezoek aan andere verenigingen zoek raakte. Meestal werd deze dan tegen een vergoeding van bijvoorbeeld een vat bier teruggezonden.